Leven met verlies

Mijn oma Maria Constantia van Ewijk is op 17 februari 1869 in ’s Heerenberg geboren. Van het begin af aan is er veel afscheid in haar leven. Haar tweelingzusje Stephania Maria overlijdt een half jaar na de geboorte en hun moeder Constantia van Someren  twee maanden later.  In de familie was er de treurige traditie dat moeders jong sterven, drie generaties dochters achter elkaar groeiden zonder moeder op.

de onderwijzerswoning aan de Oudste Poortstraat 22, ’s Heerenberg

Vader Stefan van Ewijk, hoofdonderwijzer aan de openbare school in ’s Heerenberg, blijft met vier kinderen achter: behalve Marietje zijn dat Trees van 11 jaar, Anton van 7 en Alex van 4. Zij wonen in de onderwijzerswoning aan de Oudste Poortstraat 22, naast de school.

Tijdens de eerste drie moederloze jaren is er om het half jaar  een nieuwe huishoudster in het gezin. Misschien heeft Trees daarna de zorg op zich genomen, maar dat was dan niet voor lang want zij overlijdt eind 1878 als Marietje ruim 9 jaar is.

Een jaar of tien later houdt  broer Anton de gemoederen in ’s Heerenberg bezig. Sinds 1883 is hij daar onderwijzer, net als zijn vader. Als hij in 1888 introuwt bij de weduwe Verwayen-Convent in het logement In den Swaen en ook logementhouder wordt, zorgt dat voor commotie bij de Onderwijscommissie.  Men vindt dat hij daarmee ‘met zijn beroep onverenigbare arbeid  verricht’*. De schoolopziener vindt bewijs hiervoor te vaag, maar stuurt er toch op aan dat Anton ontslag neemt, wat hij ook doet in 1889. Wanneer zijn vrouw en zoontje kort na diens geboorte beiden overlijden, vertrekt hij in 1890 gedesillusioneerd uit ’s Heerenberg, zijn 2-jarige dochter Stansje achterlatend bij zijn vader en zijn zus. En zo is er weer een kleine meid zonder moeder in de familie.

Korte tijd daarna, begin januari 1892, verhuist vader Stefan met dochter en kleindochter naar Arnhem.  Hij is als 62-jarige met vervroegd pensioen gegaan, want ‘lijdende aan een degeneratief proces in de hersenen, waardoor zoowel lichaams- als geestestoestand van dien aard zijn geworden dat hij niet langer zijn functie als hoofd der school naar behooren kan waarnemen’, zoals de gemeentelijk geneesheer heeft vastgesteld**. Zij gaan wonen bij Bernard van Ewijk, een broer van Stefan, die  net een nieuwe woning heeft betrokken aan de Vossenstraat nr. 37. Bernard is sigarenhandelaar van de firma Van Ewijk & Co en Johan Petrus Verheijen uit Bergharen is zijn compagnon. Marie en Johan kunnen het goed samen vinden en al in augustus dat jaar wordt er bruiloft gevierd.  In de 14 jaar daarna worden hun 9 kinderen geboren in het huis aan de Vossenstraat.

9 augustus 1922, 30-jarige bruiloft met middenachter oma’s broer Alex overgekomen uit Amerika

Oma heeft de ban gebroken, zij is niet als jonge moeder gestorven. Het leven had voor haar andere dingen in petto. Zo zijn er de twee jong overleden dochtertjes, op één- en op zesjarige leeftijd. Later, in 1929, overlijden twee zoons: in april de 22-jarige Alex en in mei Stefan van 25. In augustus van datzelfde jaar overlijdt ook haar man Johan. Tot 1933 verblijft ze daarna in ‘krankzinnigengesticht’ Coudewater in Rosmalen.  Ze slaagt erin de demonen in haar hoofd een aantal jaren de baas te blijven, maar in 1943 verhuist ze weer van Arnhem naar ‘het gesticht’ in Rosmalen waar ze vijf jaar later op een zonnige junidag  overlijdt. (februari 2012)

* uit het verslag van E.C.H. van Ditzhuijzen en H.J. Smits, leden van de plaatselijke schoolcommissie, d.d. 19.10.1887. Gemeentearchief Bergh Inv.nr.403.

** uit de brief van J. Bardet, gemeente geneesheer te ’s Heerenberg, aan het Gemeentebestuur van de Gemeente Bergh, 1.10.1891. Gemeentearchief Bergh Inv.nr.406.

(Voor informatie uit de ’s Heerenbergse periode ben ik veel dank verschuldigd aan de heer Jan Lukkezen van Heemkundekring Bergh die tussen 1997 en 2000 zo vriendelijk was mij regelmatig te laten delen in zijn archiefvondsten over hoofdonderwijzer Van Ewijk en diens zoon Anton.)

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Geschiedenissen. Bookmark de permalink .

13 reacties op Leven met verlies

  1. Gerard Booms zegt:

    In de schets over “het leven met verlies” staat een onjuistheid.
    De plaatsnaam ‘s-Heerenbergh is niet correct, het moet zijn ‘s-Heerenberg (zonder de letter h dus)
    De gemeente Bergh is wel juist.
    Met vr.groet Gerard Booms, Heemkundekring Bergh

  2. Ursula (Uli) Verwaijen zegt:

    Hello, my name is Ursula Callahan (Verwaijen). I lived in s’-Heerenberg till the age of 11, when I moved to the United States in 1955. I lived across the street from your family home. When I lived there my best friend Hiske Bouma lived in the house. She came to visit her daughter in the USA and also visited with me at that time. Hiske has since passed away. In your article you mentioned that Verwaijen/Convent married into the family. I believe that he must be my great grandfather. My grandfather was Theo Verwaijen. Can you confirm this.

    • Hello Ursula, nice to get a comment from you! I think you are right. Donald Verwayen from California wrote me some 12 years ago that Gerhard Verwayen and Wilhelmina Convent were his great grandparents. According to his information they got 5 children among which Theodor Wilhelm, born on 17th February (what a coïncidence!) 1880 in Bergh. He passed away on 5th September 1954 in ’s Heerenberg. That might be your grandfather? Kind regards, Nanny

  3. Ursula (Uli) Verwaijen zegt:

    yes, he was my grandfather and lived in the same house with us. He had 11 children but only 9 lived. Through facebook I have been in touch with more cousins lately.

    • Nice to know that you and your grandfather lived accross the street from the house where my grandmother used to live. And that you’ve been there in that house! We were in ’s Heerenberg some years ago to take a look overthere, it is a very nice spot with the old school in use as a library. Was your grandfather the last host of the ‘In den Swaen’-inn or was he the person that owned a press-office?

      • Ursula (Uli) Verwaijen zegt:

        My grandparents had Hotel Verwaijen next to Stadhuis. My grandfather was a printer and had a printshop in the back of the hotel. My grandmother died young when my father was 16 years old. I believe it was around 1928. He then sold the hotel and built the new house accross from the school he also built a printshop behind the house. In 1955 we sold the house and moved to USA. The house was turned into 4 apartments for border (duane) people and the printshop became horse stables. Next door to the house was a Jamin store and between the store and our house was the old wall that was around the town hundreds of years ago. Our house was torn down and building was held up because of the historical value of the old wall. I was in s’-Heerenberg in 2004 and there is a new building but it looks very much the same size as my old house. I did go into the library across the street but everyone that worked there was from out of town. I took a photo of the old Hotel Verwaijen next to the Stadhuis and there is a plack on the front with our name on it. 8 years ago there were governments offices in that house. When I was young my friend Maijke de Leew lived there (her father was burgemeester). There were stairs in that house that went into the Stadhuis and when Sinter Klaas came and was in the window of Stadhuis we were able to get into the tower with him. Was exciting for a little kid. Have many memories of ‘s-Heerenberg. Still have my cousin Ria Derksen (Dunnwald) living there. Her son, Eric, visited us last summer.

      • So your grandfather was indeed the last Verwaijen who was inn-keeper in ’s Heerenberg! Thanks for your information and the shared memories of ’s Heerenberg.

  4. Pingback: Met z’n tweetjes | Verhalen en geschiedenissen

  5. Paul Budde zegt:

    Ik kwam op deze site terecht omdat ik een oud sigarendoosje met de naam van Ewijk &Co Vossenstraat 37 vond. Het sigarenmerk: “Friedrich der Grosse”. Het dateerd of van rond 1930 of van rond 1955???

    • Dank voor uw reactie. Ik vind het heel bijzonder, een sigarendoosje van Van Ewijk & Co uit de Vossenstraat. Ik wist niet dat ze bestonden. Het moet van rond 1930 zijn, want in 1955 bestond de firma niet meer. Ook het pand aan de Vossenstraat 37 was er toen niet meer. Dat gehele gebied is tijdens de Tweede Wereldoorlog verwoest. Kunt u mij nog berichten hoe het in uw bezit is gekomen?

      Met vriendelijke groet,
      Nanny

  6. Anne Herron nee Van Ewijk zegt:

    This is really strange, I was researching my family tree and googled my relatives, Bernardus Leopold Van Ewijk (born 1807 but died in 1873) is my great, great grandfather. He lived in Vossenstraat in Arnhem and I was told that he grew tobacco. Also that the Verheyen family were related? and involved in the tobacco company – Firma v. Ewijk. However, I see that the dates do not match, as you say that it was 1892? when Stefan came to live with Bernard.
    My father Tony Van Ewijk came to England after the war, which is where I was born. I would be very interested in any other information.

    • Dear Anne, thanks a lot for your reaction. As far as I know your great great grandfather Bernardus L. van Ewijk lived (and died) in Elden. His son Cornelis Bernard Leopold Frans van Ewijk was born in Elden (‘Huize Voorburg’) on 9.3.1850. He might be your great grandfather? Cornelis was publisher and owner of ‘De Post, Nieuwsblad voor Gelderland’. He lived in Arnhem in De Vossenstraat, next to his cousin Bernardus, son of Reinerus van Ewijk, eldest brother of Bernardus Leopold van Ewijk. By e-mailmessage I will send you more information.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s