Verrassende ontdekkingen

In april 1998 bezocht ik het Stadsarchief Gorinchem op zoek naar informatie over mijn voorvader Reijnerus van Ewijk die daar op 3 maart 1829 de geboorte van zijn zoon Stephan had aangegeven. Reijnerus  woonde er maar kort, komend vanuit Wijk bij Duurstede en in 1830 al weer vertrekkend naar Nijmegen. Waarom naar Gorinchem? Wat deed hij daar? Ik stond nog aan het begin van mijn onderzoek naar de Van Ewijks, de familie van mijn vaders moeder, er was nog veel onbekend. StephanusGebAkte02031829De geboorte-akte werd gevonden en daarin stond vermeld dat vader Van Ewijk ‘slijter in sterke dranken’ was. De archivaris vond nog een Register uitgegeven Patenten 1829, met de vermelding dat aan R. van Ewijk op 30 juli patent nr. 764 was uitgegeven. Elders in het archief ging de archivaris nog op zoek naar meer informatie over het uitgegeven patent.

Wachtend in de archiefkamer met kastenwanden vol historische werken, trok ik Deel 1 van het Nieuw Nederlands Biografisch Woordenboek [*] uit de kast. Mijn eerste kennismaking met dit boekwerk en ik had geen idee wat ik erin kon aantreffen. Tot mijn grote verrassing trof ik er een lemma over een Van Ewijk! Opgewonden constateerde ik dat het een tot dan toe voor mij onbekende zoon van Reijnerus was, de man voor wie ik naar Gorinchem was afgereisd. Wat een bonus!

Ewijk_HJA_BiographischWoordenbk

Het artikel vermeldt de hele religieuze loopbaan van Henricus Josephus Alexius van Ewijk vanaf zijn opleiding in Kuilenburg (Culemborg) en zijn priesterwijding in Tilburg door Mgr. Zwijsen, vervolgens via Rome, met tussenstop in Parijs, naar Kaapstad. In 1857 kwam hij terug naar Nederland, waar hij op meerdere plaatsen pastoor is geweest. Kort nadat hij in 1868 prior van het hoofdklooster der Dominicanen in Huissen was geworden, werd hij benoemd tot vicaris en bisschop  op Curaçao.

Vooral bezig met onderzoek naar mijn rechtstreekse voorouders, waartoe de priester uiteraard niet behoort, heb ik deze informatie destijds voor kennisgeving aangenomen. Toch verzamelde ik in de loop der jaren wel het een en ander aan extra informatie over hem. Zo kwam ik tot de ontdekking dat H.J.A. van Ewijk in 1869 – net voor zijn vertrek naar Curaçao – met 6 andere Nederlandse bisschoppen aanwezig was bij het Eerste Vaticaanse Concilie in Rome. Bij toeval trof ik daarvan een gravure aan in Joannes Zwijsen, bisschop 1794-1877 van Dr. J.W.M. Peijnenburg, uitgegeven in 1996 door St. Zuidelijk Historisch Contact [**].

EwijkHJA_1eVaticConcilie

Het origineel van deze gravure van Edouard Taurel uit 1870 bevindt zich in het Rijksmuseum. Bisschop Van Ewijk is in dit gezelschap degene die achteraan loopt. Mgr. Zwijsen, bisschop van ’s Hertogenbosch, is de 2e in de rij.

Het is mij inmiddels wel duidelijk dat de familie Van Ewijk uit het juiste Roomsch-Katholieke hout is gesneden. Zo waren er familieleden die zich eind 18e eeuw in Tiel inspanden voor de emancipatie van de katholieken. Twee ooms van Henri, broers van zijn vader, waren eveneens dominicaans priester. Een van hen volgde hij op als priester bij de Walsteeg parochie in Utrecht. Voor de tweede heeroom verzorgde hij kort voor zijn vertrek naar Curaçao de uitvaartmis in Schiedam. Ook twee neven van zijn vader beantwoordden aan hun roeping tot het priesterschap. Zij werden respectievelijk pastoor in Ammerzoden en in Zaltbommel. In een latere generatie is er nog een zuster-ursuline in de familie, die werkzaam was als onderwijzeres in Vught.

Ewijk_HJA Portret uit Gouden jubileum dominicMissie

Nog in 1950 verscheen er in Willemstad een levensbericht over de bisschop van de hand van Pater Brada O.P.: Mgr. Van Ewijk, eerste dominicaanse bisschop der Nederlandse Antillen. Daaruit kwam naar voren dat Henri wel geroepen werd om missiewerk te doen, maar dat hij het feitelijk niet wilde en niet aankon. Zo is uit correspondentie gebleken dat hij het missieleven in Zuid Afrika zwaar vond en dat hij veel last had van heimwee. Ook in Curaçao was het hem vaak zwaar te moede. Hij is dan ook regelmatig terug geweest in Nederland. Enerzijds om op krachten te komen, anderzijds om meer priesters en financiële steun voor de opbouw van zijn missie te vergaren. Tijdens zijn verblijf in Nederland in 1875 stelde hij het Nederlandsch-Papiamentsch-Spaansch woordenboekje samen, wat nog in 1992 in Tilburg werd herdrukt.

In 1883 kwam hij weer naar Nederland o.a. om een kloosterorde te vinden die de schouders wilde zetten onder het onderwijs op Curaçao. Hoewel hij ervoor zelfs naar Rome afreisde keerde hij onverrichter zake terug naar Curaçao. Met strijdbaarheid ging hij vervolgens aan de slag met een volgende project: het oprichten van een katholiek weekblad, als tegenhanger voor het anti-katholieke sentiment bij een aantal andere kranten. Het eerste nummer van de nog steeds bestaande Amigoe di Curaçao verscheen in januari 1884.

Ewijk_HJA_AmigodiCuracao

“De tropenjaren schijnen toch zwaar geweest te zijn voor Mgr. Van Ewijk”, schrijft Pater Brada. In het levensbericht is te lezen dat hij regelmatig ziek was. De laatste alinea van het aan Monseigneur van Ewijk gewijde hoofdstuk in Geschiedenis der missie op Curaçao [***] luidt:  “Zijn Doorluchtige Hoogwaardigheid overleed in de nacht van 18 op 19 mei 1886 in het St. Elisabeths Gasthuis. Deze eerste Dominicaanse kerkvorst had de Curacaose Missie op uitstekende wijze bestuurd gedurende 15 jaar, 10 maanden en 9 dagen.” Henri van Ewijk is ruim 58 jaar oud geworden.

Ewijk_HJA_ElisabethsGasthuisCuracao

Het tot museum omgebouwde St. Elisabeth Gasthuis in 1954 (bron: Wikipedia)


Ter aanvulling: H.J.A. van Ewijk is de heeroom van mijn oma Maria Constantia Verheijen-Van Ewijk. Zijn plaats in de parenteel van Reijer Theunisse Eeuwick en Jenneke van Heull is hier te vinden.


[*] Molhuysen, P.C. en Blok, P.J. (1911) Nieuw Nederlandsch Biografisch woordenboek; Leiden. A.W. Sijthoff’s Uitgevers-maatschappij. Tegenwoordig online te raadplegen op de website van het Huygens Instituut voor Nederlandse Geschiedenis.

[**] Het boek trof ik aan in de bibliotheek op de middelbare school van onze kinderen, waar ik als vrijwilliger werkte; alle uitgaven van het Zuidelijk Historisch Contact stonden daar in de kast.

[***] Latour, M.D. (1945) Geschiedenis der missie op Curaçao; Curaçao. Provinciaal Vicariaat der Paters Dominicanen op Curaçao


 

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Geschiedenissen. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s